Chủ nghĩa xã hội – Trả lời những câu hỏi thông thường

Brandon Madsen, Socialist Alternative (CWI ở Mỹ)-31/01/2012 – Dịch- Socialistvn

Original English article: http://www.socialistworld.net/doc/5554

 

Với sự nổi lên của phong trào Chiếm đóng (Occupy), sự phản kháng lại trật tự chính trị và kinh tế hiện tại đã thành xu thế chủ đạo. Thật khó mà tưởng tượng hình ảnh người phụ nữ quấn khăn rằn trên bìa tạp chí Thời đại (Time) – đại diện cho “Người biểu tình”, là “nhân vật của năm” – lại có nhiều điều tốt đẹp để nói về chủ nghĩa tư bản, và sự xuất hiện khắp nơi của chiếc mặt nạ Guy Fawkes – được biết đến nhiều nhờ bộ phim “V for Vendetta” – đã nhấn mạnh cho sự lan truyền rộng rãi của tư tưởng cách mạng.

Tuy nhiên, sự ủng hộ đang lên cho sự thay đổi hệ thống hiện tại vẫn chưa được đáp ứng bởi những cuộc đối thoại công khai về mô hình nào sẽ là của một hệ thống thay thế. Một cuộc thăm dò ý kiến mới ở Mỹ vào ngày 28/12/2011 đã cho thấy những người dưới 30 tuổi hoặc là người da đen dễ ủng hộ chủ nghĩa xã hội (CNXH) hơn là chủ nghĩa tư bản (CNTB), nhưng điều này không đồng nghĩa với việc hiểu rõ thế nào là CNXH hoặc làm sao để nền kinh tế và chính trị của CNXH có thể hoạt động. Chúng tôi đưa ra bài viết trả lời cho những câu hỏi thường gặp để đóng góp cho cuộc thảo luận trên.

 Nền kinh tế XHCN sẽ hoạt động như thế nào ?

 Trong CNTB, những tổ chức với lượng của cải kết xù được tập trung lại (tập đoàn) vận hành nền kinh tế, bóc lột người lao động để tăng cường của cải riêng của chúng. Điểm cốt yếu của kinh tế xã hội chủ nghĩa (XHCN) là sự lật ngược mối quan hệ này lại, với người lao động vận hành nền kinh tế, tối ưu hóa của cải và năng suất lao động của xã hội để làm giàu cho cuộc sống của họ. Để làm được điều này chúng ta cần đặt của cải của những ngân hàng, tập đoàn lớn nhất dưới nền sở hữu công và sự giám sát dân chủ.

Tạo việc làm cho những người mất việc và tái cơ cấu đầu tư, việc làm hướng về những ưu tiên xã hội như: chăm sóc sức khỏe, giáo dục, năng lượng sạch v.v… – sẽ đem tới một sức đẩy lớn cho năng suất lao động và của cải trong xã hội. Sự vạch kế hoạch mang tính dân chủ của nền kinh tế sẽ đảm bảo cho mọi người có việc làm với mức lương tốt, chăm sóc sức khỏe chất lượng và giáo dục miễn phí ở mọi cấp độ. Nó sẽ không dùng lại ở những điều cơ bản mà chúng ta còn có thể đầu tư vào phát triển con người với âm nhạc, văn học, phim, thời trang và tất cả những hình thức phát triển văn hóa khác.

Nền kinh tế như thế cần lên kế hoạch một cách rõ ràng, điều này cũng đã đúng phần lớn ngay cả dưới chế độ CNTB. Những tập đoàn lớn hơn quy mô của cả một quốc gia có thể đưa ra kế hoạch về mức độ sản xuất, sự mở rộng phân phối, hệ thống giá cả v.v… mà không đổ vỡ nên không có lý gì người lao động lại không làm được điều tương tự.

Điều khác biệt là sự vạch kế hoạch trong CNTB thường đứt đoạn, không hoàn chỉnh và thiếu dân chủ, với mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận cho các công ty. Với CNXH, ta có thể cấu trúc lại khối tài sản của thế giới với cái nhìn toàn cảnh bao quát nền kinh tế, với mục tiêu là phục vụ nhu cầu của con người, bảo vệ môi trường và tạo điều kiện cho việc con người được giải phóng

Hệ thống kinh tế XHCN phải là hệ thống thống nhất toàn cầu. Đây cũng là trạng thái đã đạt được của CNTB, chúng ta đang sống trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau. Ngay hiện tại, toàn cầu hóa trên cơ sở CNTB đồng nghĩa với sự bóc lột dã man những nền kinh tế yếu hơn và cuộc chạy đua để đẩy đời sống của công nhân khắp mọi nơi xuống thấp hơn nữa. Trong XHCN, sự thống nhất kinh tế toàn cầu sẽ là một phần trong kế hoạch giúp làm giàu cuộc sống của nhân loại ở cấp độ toàn cầu.

Một nền kinh tế XHCN sẽ quản lý môi trường một cách hoàn toàn khác. Ngày nay, những công ty không hề quan tâm về chi phí môi trường vì họ có thể đẩy nó cho quần chúng gánh chịu. Chi phí gắng với sự ô nhiễm không khí và nước uống là thật nhưng nó không hề xuất hiện trên trên bản quyết toán của Monsanto( một tập đoàn đa quốc gia về sinh học nông nghiệp). Đấy là lý do không có tập đoàn nào sẽ thực hiện những việc cần thiết để cứu môi trường trên cơ sở của nguyên tắc “thị trường tự do”.

Sự vạch kế hoạch mang tính dân chủ của nền kinh tế sẽ triệt tiêu động lực lợi nhuận đằng sau sự đùn đẩy trách nhiệm với chi phí ô nhiễm. Thay vào đó tính hiệu quả, sự bền vững môi trường và nhu cầu cơ bản của con người sẽ là những nguyên tắc cốt lõi của những quyết định kinh tế. Thay vì những phương pháp không thỏa đáng như bóng đèn tiết kiệm điện hay chương trình tái chế, một nền kinh tế XHCN có thể đầu tư vào sự xem xét lại toàn bộ quá trình sản xuất mọi thứ, tối ưu hóa công nghệ xanh cho sự bền vững môi trường và tạo ra hàng triệu việc làm trong quá trình đó.

Nền dân chủ XHCN sẽ hoạt động như thế nào?

Như hầu hết chúng ta biết, “dân chủ” chỉ tương đương với bầu cử một lần trong vòng vài năm để những chính trị gia tham quyền và giàu có sẽ đưa ra mọi quyết định. Đương nhiên là việc này không có tính dân chủ gì cả khi mà cả quá trình trở nên thối nát bởi tiền bạc của các tập đoàn.

Ngược lại, nền dân chủ XHCN diễn ra ngày qua ngày, tuần qua tuần trong mọi nơi làm việc, trường học và cộng đồng. Công nhân sẽ thay phiên trong công việc quản lý, những người quản lý chịu sự khống chế bởi quyền bãi miễn (phế bỏ quyền hạn bởi quyết định của số đông) và thay thế bất cứ khi nào người công nhân thấy hợp lý. Mọi quyết định đều có thể bị phủ quyết bởi phiếu bầu đa số.

Chương trình giảng dạy và chính sách giáo dục sẽ được thực hiện dưới sự đồng ý của phụ huynh, giáo viên và học sinh thay vì được áp đặt từ trên xuống bởi những nhà quản lý quan liêu từ xa. Những hội đồng ở khu dân cư sẽ quyết định ai sẽ có và không có quản lý trật tự và sẽ chỉ ra những việc cần ưu tiên ở địa phương cho những viên chức được bầu.

Tất cả các nguồn đầu tư và quyết sách về kinh tế phải được quyết định một cách dân chủ. Những hội đồng ở nơi làm việc và dân cư sẽ bầu ra những đại diện cho những hội đồng địa phương và vùng miền để những hội đồng này được mở rộng một cách đại chúng, để sau đó sẽ bầu ra hội đồng cấp quốc gia. Những đại diện được bầu sẽ không có những đặc ân hay lương bổng vượt cao mức ở khu vực mà họ đại diện và tất cả nằm dưới quyền bãi miễn tức thời.

Để làm cho quá trình ra quyết định một cách dân chủ dễ dàng, nên có một khoảng thời gian dành riêng ra trong thời gian biểu làm việc và học tập cho những cuộc thảo luận và hội họp. Với của cải được tạo ra tăng lên, thời gian làm việc sẽ ngắn lại mà không ảnh hưởng đến lương bổng để mọi người dành thời gian và năng lượng tham gia vào chính trị và theo đuổi những mục tiêu của cuộc đời ngoài công việc và trường học.

 Liệu một thiểu số quan liêu sẽ lại lên chiếm quyền?

Sẽ không có một chút nghi ngờ gì khi nói rằng trong những bước đầu của một xã hội XHCN, cuộc đấu tranh chống những phần tử cơ hội tham địa vị và sự tham nhũng ngay trong hệ thống là điều cần thiết. Những tàn dư độc hại về tư tưởng thừa hưởng từ hàng thế kỷ của sự cai trị giai cấp không thể biến đi trong chốc lát. Tuy nhiên, bằng cách thiết lập nền công hữu đối với nguồn lực sản xuất, loại bỏ đặc quyền và tạo nên cơ cấu đi từ dưới lên của sự quản lý và kiểm soát mang tính dân chủ sẽ tạo nên những vật cản to lớn cho sự nổi lên và chiếm quyền của những phần tử mầm mống quan liêu.

Ví dụ chính gây nên sự sợ hãi về sự chiếm quyền của quan liêu là khi Stalin thâu tóm quyền lực ở Liên Xô chỉ vài năm sau cuộc cách mạng vô sản Nga năm 1917. Sự thoái hóa đầy bi kịch của cách mạng Nga là điều mà những người Marxist đã vật lộn trong hàng loạt cuốn sách. Kết luận cơ bản được hỗ trợ bởi những phân tích lịch sử nghiêm túc cho rằng sự thoái hóa này vừa không tự nhiên vừa không phải là không thể tránh khỏi mà là một kết quả của những trường hợp đặc thù.

Nước Nga thuộc những nước nghèo nhất trên thế giới ở thời điểm của cuộc cách mạng, và còn bị tàn phá nặng nề hơn khi những tên tư bản thống trị bị phế truất cùng quân đội của 21 nước cố gắng lấy lại quyền lực từ phong trào dân chủ của công nhân, kết quả là một cuộc nội chiến đẫm máu. Mặc dù cách mạng đã diễn ra khắp châu Âu, đáng kể nhất là ở Đức, nhưng đều đã thất bại, để lại nước Nga nghèo đói, tuyệt vọng và đơn độc.

Đây không phải mà mảnh đất lành để xây dựng CNXH. Điều căn bản của CNXH là sự sung túc đầy đủ nhưng nước Nga đã không có điều đó. Trong trường hợp này, cấu trúc dân chủ trong các Soviets (hội đồng của công nhân) đã ngừng hoạt động. Ai sẽ muốn đến họp bàn chính trị nếu không biết bữa ăn tiếp theo ra sao?

Đó là sự thiếu vắng sức mạnh của công nhân từ dưới lên, cộng với sự cô lập và đói nghèo của đất nước đã sinh ra sự quan liêu hóa trong xã hội Nga và sự nổi lên của Stalin như là kẻ cầm đầu độc đoán của bộ máy. Ngay cả điều đó cũng không phải là sự phát triển tự nhiên. Stalin đã phải bắt giam, thủ tiêu, lưu đày hoặc ép buộc phục tùng theo nghĩa đen hàng triệu người mà tội lỗi duy nhất của họ là trung thành với những nguyên tắc dân chủ của cách mạng năm 1917

Kinh nghiệm này cho thấy sự cần thiết phải nuôi dưỡng cuộc đấu tranh cho CNXH như là một phong trào toàn cầu. Bởi vì sự tước đoạt tài nguyên của chủ nghĩa đế quốc trên toàn thế giới, một số nước sẽ thiếu đi nền tảng kinh tế bền vững cho CNXH và sẽ phải giao thương và nhận sự giúp đỡ từ các nước giàu có hơn. Nếu như nước Nga được hợp sức bởi một cuộc cách mạng thành công dù chỉ ở một nước như Đức chẳng hạn thì lịch sử đã diễn ra theo chiều hướng rất khác.

Chẳng phải sẽ dễ hơn sao nếu chỉ cải tạo CNTB ?

Đáng tiếc là trái với những số liệu chính thống, lịch sử của CNTB không phải là một quá trình không ngừng tiến đến những đỉnh cao mới của dân chủ và thịnh vượng. Thay vào đó, mỗi sự cải cách nghiêm túc cần sự đấu tranh của quần chúng và thường làm cho hệ thống này lung lay đến tận gốc rễ.

Cải cách không phải được ban cho bởi lòng tốt của những chính trị gia đầy thiện ý, mà là những sự nhượng bộ miễn cưỡng để làm dịu hoặc phân tán những phong trào nổi dậy của người lao động khao khát sự thay đổi thực sự. Cho dù đó là quyền công dân cơ bản, những ngày nghỉ cuối tuần hoặc quyền được tổ chức trong các công đoàn thì tất cả đều cần một cuộc chiến toàn lực chống lại thứ lôgic lợi nhuận là trên hết của CNTB, trong quá trình đó vô số người vô tội đã bị thủ tiêu bởi một số ít nắm quyền khi chúng liều lĩnh đạp chết cuộc đấu tranh của họ.

Trong CNTB, những cải cách từng phần không phải là vĩnh viễn, không phải là gốc rễ để bám víu vào. Như chúng ta đã thấy trong vài thập kỉ gần đây, bọn tư bản và những chính trị gia của chúng sẽ lấy đi những cải cách nếu như chúng nghĩ việc đó có thể thực hiện dễ dàng.

Những chương trình xã hội mà người dân đã chiến đấu trầy vi tróc vẩy đã bị gỡ bỏ hoặc đục khoét thông qua cắt giảm ngân sách. Sau khi đã gần như hủy diệt những công đoàn ở khu vực tư nhân – nơi mà tỉ lệ gia nhập công đoàn ít hơn 7% – chính trị gia chịu sự điều khiển của các tập đoàn kinh tế từ nước này đến nước khác đang tấn công khu vực công, nơi mà hơn 1/3 công nhân vẫn thuộc công đoàn.

Một nền tảng vững chắc cho những cải cách lâu dài đòi hỏi người lao động phải tước bỏ quyền lực chính trị khỏi những nhà tư bản và sử dụng nó: đó là lật đổ CNTB và xây dựng CNXH. Không có một con đường nào khác, cuộc đấu tranh cho những cải cách và và cuộc đấu tranh cho sự tiến lên XHCN chỉ là một.

CNXH có vẻ rất hay về mặt lý thuyết, nhưng nó có thực tế không ?

Hằng số duy nhất trong lịch sử là sự thay đổi liên tục. Từ những quốc gia dựa trên nô lệ cổ xưa cho đến chế độ của các lãnh chúa phong kiến và rồi hệ thống tư bản toàn cầu như hiện nay, con người đã liên tục lật đổ những hệ thống cũ sau khi nó trở thành vật cản cho sự phát triển tiến bộ. Tư tưởng không thực tế và viển vông nhất là tin rằng những vấn đề như chiến tranh, đói nghèo và sự hủy diệt môi trường sẽ được giải quyết trên cơ sở của CNTB.

Mặc dù CNXH mang tính thực tế nhưng nó lại không phải là điều tất yếu. Hết lần này đến lần khác, CNTB chìm trong những cơn khủng hoảng đã ép buộc công nhân và quần chúng bị đàn áp hướng đến sự trỗi dậy mang tính cách mạng. Một vài cuộc nổi dậy đã diễn ra năm ngoái mà nổi bật nhất là ở Tunisia và Ai Cập. Nhưng trong khi nhiều cuộc cách mạng đã thành công trong việc lật đổ những chính quyền, chỉ rất ít đã đạt được thay đổi mang tính hệ thống. CNTB sẽ luôn tìm cách trở lại để đè đầu cưỡi cổ công nhân, giới trẻ và người nghèo nếu chúng ta thất bại trong việc thay thế nó với một hệ thống tốt đẹp hơn.

Đó là khi những người Xã hội lên tiếng: Chúng tôi coi trọng việc nghiên cứu lịch sử, cả những thất bại và thành công của những cuộc cách mạng và phong trào quần chúng. Chúng tôi mong muốn truyền bá những bài học này rộng rãi để những cuộc cách mạng trong tương lai có thể thành công trong việc xây dựng CNXH. Đó không có nghĩa là chỉ đọc nhiều sách. Đó phải được hiểu là tích cực trong hoạt động xây dựng và tiếp cận những phong trào hiện đang có và táo bạo đưa vào tư tưởng XHCN trong khi khiêm tốn học tập từ mọi người trong cuộc đấu tranh để cùng tìm ra con đường tiến lên phía trước.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s